ضمیر دی عدالت۔

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

کدے کدے مینوں سمجھ نہی آندی کے لوکاں نوں کی ہو گیا اے کہ اوہ نکی نکی گل پاروں انسانیت دی معراج توں وی تھلے لتھدیاں جھٹ نہی لاندے۔ میری کسے پوسٹ تے کسے بھرا نے مینوں کیہا سی کے تسی فضول چہ ٹیم ضائع کر رہے اوہ ایہناں لوکاں نوں ایہہ پاٹ پڑھا پڑھا کے۔ میں کیہہ پاٹ پڑھونے میں تے آپ انسان دی اصل معراج توں ڈھیر پرے ہاں اجے۔ میں اوہنوں کیہا سی کہ کوئی نہی بھرا اپنا آپ تاں راضی ہوسی۔ پر کسے میری ایس گل نوں خورے انج ناں لیا ہووے جیہڑے مطلب نال میں کیہا سی۔

ضمیر انسان دی سب توں وڈی عدالت اے جیہڑی چوہوی گھنٹے لگدی۔ اک جھٹ لئی بند نہں ہوندی۔ قربان اوس عزتاں تے عظمتاں والے رب توں جیہدیاں ڈھیر نشانیاں اچوں اک نشانی ایہہ عدالت وی اے۔ جتھے ناں رشوت چلدی تے ناں کوئی میلا چلدا۔ جتھے ناں مونہاں دے ملاحضے ہندے نیں تے ناں پگاں ناں سلام۔ جیہدا بوہا جدوں کھڑکاؤ اودوں سنوائی ہندی۔ جیہڑی تھاہ تے فیصلے دیندی تے تھاہ تے عمل کروندی۔ تے ضمیر دے بجھے ہوئے کڈے چھٹدے نہی جے۔

ضمیر پھاہے وی چڑھوندا تے ضمیر بندے نوں آذاد وی کردا۔ خورےفیر ایہو ای وجہ ہندی اے کہ کدے کدے جگ دیاں عدالتاں دے چھڈیاں ہویاں دے مونہہ سالاں پرانے مردیاں نالوں وی ڈراونے ہندے نیں تے اوہناں نوں ویکھ کے انج جاپدا اے جنج کوئی ذندہ لاش اے۔ تے دوجے پاسے ایہناں آہ عدالتاں دے بہنھے تے پھاھے لگن دا حکم سنن والیاں دے مونہہ تے ایناں سکون تے نور ہندا اے کہ ویریاں نوں وی پٹن اوندا۔ مکدی گل ایہہ جے کی ضمیر دے بدھے کدی چھٹدے نہی جے تے ضمیر دی عدالتوں چھڈے کدے بجھدے نہی۔

تے جیہڑے کہندے نیں ناں کہ ضمیر مر وی جاندا اے تے ضمیر سوں وی جاندا اے۔ اوہ غلط کہندے کیوں جے ضمیر تے امر ہندا اے تے ضمیر نوں موت نہی اوندی۔ گل صرف ضمیر دی سنن تے سمجھن دا اے۔ کوئی ضمیر دے سن کے وی ان سنی کر دیندا اے تے کوئی پیر چکن توں پہلاں وہ ضمیر توں صلاح لئے لیندا اے۔

اصل اچ ضمیر تے تن(تین) طراں دے اختیار یا جیورسڈکشن ہندی اے۔
پہلا اختیار صلاح مشورے(ایڈوائذری) دا۔ جتھے بندہ جرم کرن توں پہلاں یا کوئی کم کرن توں پہلاں ضمیر نال صلاح مشورہ کر لیندا۔ ایس بارے ای حدیث نبوی صلیٰ اللہ علیہ وآلہ واصحابہ وبارک وسلم دا مفہوم اے کہ جے تسی کوئی کم کرن توں پہلاں ایہہ جاننا چاہندے اوہ کی اوہ چنگا اے یا مندا تے دل تے ہتھ رکھ کے اپنے آپ توں پچھو جے اوہ تہاڈے اندر چبھے تے اوہ کم بھیڑا یا مندا اے تے جے تسی مطمئن اوہ تے فیر چنگا۔

ضمیر بندے نوں مشورہ تے چنگا دیندا اے اوہنوں سننا یا نہ سننا بندے دی مرضی۔ ایتھے ایہہ گل دسنی وی ضروری اے کہ بندے دے اندر نیکی تے بدی دیاں دو طاقتاں یا وکیل وی ہندے نیں۔ جیہڑے ضمیر دی عدالت چہ دلیلاں دیندے رہندے نیں۔ بدی دا وکیل بدی نوں موڈھا دیندا اے تے نیکی دا وکیل نیکی تے چنگیائی دا بھار ودھوندا راہندا اے۔ جے بندے تے رب راضی ہووے تے نیکی بھاری تے جے بدیاں کر کر تے ضمیر دی ناں سن سن رب ناراض کیتا ہووے تے بدی یا مندیائی دا وکیل بھارا۔ فیر ہر بھیڑے کم تے مندیائی دا وکیل تگڑا ہندا جاندا اے۔

تے اک وقت آوندا اے جدوں انسان ضمیر نال صلاح مشورہ بند کر دیندا اے۔ چنگیائی دا وکیل تھک کے نیندر اچ ٹر جاندا اے تے ضمیر دی عدالتے مٹی جم جاندی اے۔ فیر ضمیر برائی دے بوجھ تھلے دبیا جاندا اے۔ خورے ایہو ای وقت اے جس بارے کیہا گیا اے کہ ” اوہ گونگے بہرے نیں تے مننن آلیاں وچوں نہی“ تے ایس دی اخیرلی سٹیج اوہ اے جیہدے بارے کیہا گیا
“ تے اوہناں دے دل تے موہراں لگ گیا نے ہن اوہ ایمان نہی لیون گے“۔ ایس نقطے تے بڑی لمی گل بات ہو سکدی جیہڑی فیر کدی سہی۔

ضمیر دا دوجا اختیار اوس دا اصل(اوریجنل) اختیار اے۔ ایہہ اوہ ویلا اے جدوں بندا ضمیر نال مشورہ نہی کردا یا فیر اوہدی سندا نہی تے کوئی مندیائی کر بہندا۔ پر جگ دی عدالت چہ یا تے اوہ کم جرم نہی ہندا یا فیر جرم جگ توں تے عدالتاں توں لکیا رہندا۔ پر ضمیر بندے نوں اینیاں لعنتاں پوندا تے نالے شرمسار کردا اے کہ بندے نوں سمجھ نہی آوندی کے مر جاوے یا جیوندا ای مٹی چہ دبیا جاوے۔ پر ایس سبھ لئی شرط اوہو اے جیہڑی صلاح مشورے آلی اختیار چہ دسی گئی۔ نہی تے فیر بریائی دا وکیل دھمالاں پوندا اے۔

تیجیا تے اخیرلا اختیار اپیل دا اے۔ ایہہ اوہ وقت اے جدوں کوئی بندا جگ دیاں عدالتاں تے پنچیتاں تو یا تے بچ جاندا یا بنھ دتا جاندا۔ تے فیر اپیل ہندی ضمیر دی عدالتے جتھے بندہ سچا ہوئے تے دنیا بھانوہں پھاہے چڑھائے بندہ دلی سکون دی اوس سمندر چہ ڈب جاندا اے کہ مٹی دے بڈاوے(خاکی جسم) نال کیہہ ورتی جاندی اوہنوں ماسا فرق نہی پیندا۔ تے جے بندہ قصور وار ہوئے تے فیر بندا ضمیر دا قیدی۔ تے ایہہ اوہ سٹیج اے جتھے عدالتاں دے چھڈے ہوئے وی جیوندی لاش بن جاندے نیں۔

ایہو جیہاں مثالاں نال تریخ بھری پئی تے آسے پاسے وی نظر مارو بہت ملن گے۔
ضمیر دی عدالت اینی تگڑی اے کہ اسلام چہ وی ایہدا کانسیپٹ اے۔ ایس دیاں کجھ مثالاں میں اتے دتیاں وی نیں۔

پر سوچن آلی گل ایہہ ہے کہ اے ضمیر کیہہ شئے اے۔ کیا ہڈیاں تے ماس دے ایس پتلے دے کسے عضو دا ناں ضمیر اے؟ کسے نے کدی ضمیر ویکھیا اے؟ کسے سائنسدان نے یا میڈیکل دے کسے کھوجی نے کسے لیبارٹری چہ کدی ضمیر تے کھوج کیتی؟ یا کسے ملاحضہ ( پوسٹ مارٹم) کرن آلے ڈاکٹر نے کدے ضمیر ڈٹھا؟ کدے لکھیا ہوئے کہ ایس لاش دا ضمیر اتنے گھنٹے پہلاں مر چکیا سی؟ یا زخمی پایا گیا یا فیر اوہنے کیہا ہوئے کہ جدوں بندے دے گولی وجی یا سٹ وجی ایسدا ضمیر ستا سی، جاگدا سی، نشے چہ سی یا ہوش چہ سی؟ یا اوہنے لکھیا ہوئے کہ بندا ضمیر دی ماری سٹ نال مریا یا ضمیر نوں وجی سٹ نال؟ یا فیر ضمیر دی قید چہ ساہ گھٹن نال؟ یا لکھیا ہوئے کہ بندا تے مرن توں پہلاں ہی مریا ہویا سی؟ کدے ویکھیا کسے نے؟

پک نال نہی ویکھیا ہونا کیوں جے ضمیر اک ابسٹریکٹ شئے دا ناں اے جیہنوں صرف محسوس کیتا جا سکدا اے تے جس دی صرف جاپ لئی جا سکدی اے۔ ایہہ ای کارن ایں کہ دنیا دیاں عدالتاں تے قانون نوں ایس تے کوئی جیورڈکشن نہی ہیگی۔ پر اسلام چہ ایسدا کانسیپٹ ہے۔ تاں ہی تے کیہا گیا اے کہ عملاں دا دارومدار نیتاں تے اے۔ تے آج ایس کانسیپٹ نوں پورا مغرب تے مشرق من رہیا چنگی نیت (good faith or good intent) یا فیر بھیڑی تے مندی نیت تے (bad faith، bad faith intent or guilty intent) دے کانسیپٹ نال۔

میرے خیال نال ضمیر روح دا ناں ایں یا ایس دے کسے حصے دا۔ جس نوں موت نہی آندی۔ بس مٹی دے جسم دے بھار تھلے کدے کدے دب جاندا اے یا فیر ایس دے ولاوے تے کلاوے وچ آجاندا اے۔
کدی کدی مینوں انج جاپدا اے کے ضمیر دے تن روپ نیں۔ مطلب کے برائی دا وکیل، چنگیائی دا وکیل تے سرپنچھ یا جج۔ ۔ ایہہ سارا کجھ ضمیر آپ ای اے۔ تاں ہی تے ضمیر نوں سزا دتی جاندی۔ روح توں قبر چہ حساب منگیا جاندا اے۔ یا فیر ایہہ روح دو کوئی تھلڑا حصہ جس دا کم روح نوں خبر دار کرنا تے چیتا دیوانائے ایں۔ خیر جو وہ اے پر ضمیر ہے بڑی ڈاہڈی شئے۔

ایسی آخری نقطے توں جیہڑی گل مینوں سمجھ آوندی اوہ اے ہے کہ روح دے وی دو حصےنیں۔ اک زندگی تے دوجا ضمیر۔ زندگی تے ضمیر اک دوجے لئی بڑے لازم نیں۔ جے زندگی ضمیر دی سندی رہوے تے سدھے راہ تے چلدی رہندی تے جے جسم دی سننا لگ جاوے تے فیر اوہنوں صرف اپنے سواد تے تمعے نال مطلب رہ جاندا اے۔ اوس ویلے زندگی اک مونہہ زور طوائف بن جاندی ا ے تے ضمیر اک کمزور جیہا بڈھا جیہڑا اپنے ای کیتے ہوئے فیصلیاں تھلے دبیا جاندا۔

بھانویں مذہب ہوئے، سیاست ہوئے یا شریکا ہوئے اک گل سمجھ لؤ۔ ایہہ ہی اوہ وقت ہندا اے جدوں بندا اپنے آلے دوالے دی فکر چھڈ دیندا اے۔ جدوں بندا شریکاں دی موت تے ہسنا شروع کر دیندا اے۔ مویاں نوں گاہلاں کڈھن لگ جاندا اے۔ لوکاں دی بیماری تے مصیبتاں چہ اوہناں دی مدد، اوہناں لئی دعا تے اوہناں دا حال پچھناں تے دور دی گل دوجے لوکاں نوں وی کھلار کھلار دسدا اے کہہ آہ ویکھو ہن آیا جے چھری تھلے۔ ایس ویلے بندا دھیںاں، مانواں بھیناں تے بچے وکھرے کر لیندا۔ اپنی گل نوں ثابت کرن لئی گاہل تے بندوق دی زبان استمال کرن لگ پیندا اے۔ دوجیاں نوں اختلاف کرن دا حق تے وکھرا رہ گیا اوہناں نوں انسان منن توں وی مکر جاندا اے۔ دوجیاں نوں چپ کرانا تے تھلے لاناں ای اوہدا کل مقصد رہ جاندا اے تے مندے بول بولناں انسان دی ورتوں بن جاندی۔ انسان بھل جاندا کے زبان برائیاں دی جڑ اے۔

ایس پوہڑی تے کھلے بندے نوں دوجیاں دا حق مارن رتی شرم جھاکا نہی آندا۔ اوہ حلال تے حرام دا فرق کرنا چھڈ جاندا اے۔
دوجیاں دیاں عزتاں تے پگڑیاں اچھالدیاں اوہدے ہتھ نہی کنبدے۔
دوجیاں دے گھراں چہ اگاں لان لگیاں ایہہ وی بھل جاندا اے کہ جدوں ایہہ آگ پھیلے گی تے فیر آگ لان آلے، بجھان آلے، تے تماشا ویکھن آلے چہ فرق نہی کرے گی۔
بندے جدوں ضمیر دے پکڑ توں آذاد ہو جاندے نیں تے فیر دنیا چہ فساد، ونڈ، رولا، نفرت، اگ تے بے امنی تے سکونی پھیل جاندی اے۔ لوکی فرعون بن جاندے تے اوہناں دیاں دھوناں وچ سریا آ جاندا اے۔ اوہناں دے کن، اکھاں تے زبان بند ہو جاندی اے۔ ناں اوہ انسانیت دیاں چیکاں سن سکدے نیں تے ناں اپنے سامنے ہندے ظلم تے لگیاں اگاں ویکھ سکدے نیں۔ جے ویکھ وی لین تے بولدے نہی۔ خورے ایس حالت نوں ای ایمان دیاں تناں پوھڑیاں وچ تقسیم کیتا گیا اے۔

جتھے کوئی ساری برائی دا ساجھے دار بن جاندا اے تے کوئی چپ وٹ جاندا۔
کوئی اپنے آپ نوں مسلمان، کافر، فرقے، دوستی، دشمنی، امیری، غریبی، مجبوری تے لوڑ دیاں دلیلاں نال مطمئن کر لیندا۔
تے کجھ میرے جئے صرف قلم نال بھڑاس کڈھ لیندے۔ بڑے گھٹ نیں اوہ لوک جیہڑے ضمیر دی آواز تے لبیک کہندیاں ہویاں ایہناں ساریاں ضربان تقسیماں توں ودھ کے کوئی عملی کم وی کر لیندے نیں۔ تے ایہو جہے لوک ای انسانیت دی معراج تے اوس دے متھے سنگھار نیں۔


  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Facebook Comments - Accept Cookies to Enable FB Comments (See Footer).